آموزش خودمراقبتی به کودکان را از چه سنی آغاز کنیم؟

آموزش امنیت و حریم خصوصی به کودکان، نباید با ترس و ابهام همراه باشد؛ بلکه باید از طریق بازی و داستان، به بخشی از رشد طبیعی آنها تبدیل شود. روانشناسان معتقدند بهترین زمان برای شروع این مسیر، حدود سه سالگی است؛ زمانی که کودک با استفاده از روش‌هایی مانند نقش‌آفرینی و عروسک، یاد می‌گیرد که چگونه مرزهای بدن خود را بشناسد و در برابر رفتارهای مشکوک، با قاطعیت «نه» بگوید.
فرشته کولانی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: براساس مطالعات حوزه تعلیم و تربیت، آموزش امنیت بهتر است از حدود سه ‌سالگی آغاز شود؛ سنی که کودک می‌تواند به‌تدریج مفاهیمی مثل اندام‌های بدن، حریم خصوصی، لمس ناخوشایند و تفاوت میان احساس خوب و بد را یاد بگیرد. این آموزش‌ها باید متناسب با سن کودک و شرایط فرهنگی و اجتماعی هر جامعه باشد به همین دلیل ممکن است در برخی جوامع کمی دیرتر و در برخی دیگر از حدود سه‌ سالگی شروع شود. در سنین پایین که کودک در مرحله رشد حسی و حرکتی قرار دارد، استفاده از داستان، تصویر، بازی، عروسک، نمایش کوتاه و نقش‌آفرینی روش مناسبی برای آموزش است.
این روانشناس تاکید کرد: در این سنین نیازی به توضیحات پیچیده یا ترسناک نیست، چون کودک هنوز توانایی درک مفاهیم انتزاعی را ندارد؛ کافی است چند قانون ساده و قابل‌فهم آموزش داده شود، مانند اینکه
«بدن من مال من است»، «اگر کسی خواست به بدنم دست بزند، می‌توانم بگویم «نه» و «برای مراقبت از خودم، لازم نیست به همه اعتماد کنم یا از همه بترسم». همچنین کودک باید بداند که در هر شرایطی، بزرگسالان امنی کنار او هستند که می‌توانند کمکش کنند و او می‌تواند مسائلش را با آنها در میان بگذارد.
کولانی با بیان اینکه آموزش مفاهیم ایمنی به کودکان باید بدون استرس و از طریق بازی باشد، اظهار کرد: بهترین روش، تمرین مداوم این مفاهیم با استفاده از عروسک‌های نمایشی و خلق سناریوهای مختلف است. در این بازی‌ها باید موقعیت‌هایی مانند مواجهه با فردی که هدیه یا خوراکی می‌دهد، تلاش برای دور کردن کودک از جمع یا درخواست برای پنهان‌کاری را شبیه‌سازی کرد تا کودک یاد بگیرد در برابر رفتارهای مشکوک با قاطعیت «نه» بگوید، از موقعیت فاصله بگیرد و به بزرگسال امن مراجعه کند.
وی ادامه داد: این تمرین‌ها باید کوتاه و متناسب با سن کودک طراحی شوند تا او به‌تدریج مهارت محافظت از خود را بیاموزد. مهم است که در پایان هر بازی، با زبانی ساده به کودک یادآوری کنیم که اگر نسبت به کسی یا شرایطی احساس ناامنی کرد، می‌تواند به‌سرعت از آنجا دور شود و ما همیشه به‌عنوان افراد امن، آماده حمایت و مراقبت از او هستیم.
 توصیه ای به والدین؛ در برابر آسیب جنسی کودک چه کنیم؟
کولانی به والدینی که نگران امنیت فرزندشان هستند، توصیه کرد: اگر روزی برای کودک تعرضی رخ داد یا با مشکلات مربوط به آزار جنسی مواجه شد، بهترین کار این است که بدون سرزنش کودک و بدون بازجویی از او، موضوع را با متخصصان سلامت روان کودک و مراجع ذیصلاح قانونی در میان بگذارند. ماجرا هرگز نباید برای افراد غیرمتخصص و حتی نزدیکان تعریف و تکرار شود؛ بدتر از آن این است که از کودک بخواهند مرتب آن را بازگو کند.